Strona poświęcona Ziemi Łukowskiej

Ocalić od zapomnienia – Joanna Belejowska – tłumaczka Verne’a

Wiele historii dla mnie zaczyna się na cmentarzu. Nie inaczej było, gdy przygotowując artykuł o nekropolii w Wilczyskach trafiłam na grób Joanny z Pomianowskich Belejowskiej…

 

Jeszcze kilka lat temu stojący, dziś przewrócony i uszkodzony. Leży na nim płyta nagrobna, prawdopodobnie przeniesiona z innego miejsca.

Trudno czytelne napisy mówią, że jest tu pochowana
Z Pomianowskich
Joanna Belejowska
Żyła lat 85
zm. 5 października 1904 r.
Kazimierz Skrodzki
żył lat 24

Płyta leżąca u stóp pomnika należała do Wiktorii Raczyńskiej.

 

 

 

 

 

 

Joanna Małgorzata Pomianowska urodziła się w Żbikowie 12 lipca 1820 roku. Jej rodzicami byli były podpułkownik Pułku Piątego Piechoty Wojska Polskiego, dzierżawcy Żbikowa, Bąków i Tworków – Kazimierz Ignacy Wincenty Pomianowski oraz Teodora Józefa z Plichtów. Dziadkami  ze strony ojca byli szambelan jego królewskiej mości, mieszkający w dobrach Czarnostwo Jan Pomianowski i Joanna z Rokosowskich, ze strony matki zaś sędzia Sądu Appelacyjnego Królestwa Polskiego, kawaler Orderu św. Stanisława wielmożny Ignacy Plichta i jaśnie wielmożna Anna z Świętosławskich.

Trudno dziś powiedzieć gdzie i jakie nauki pobierała Joanna. Wiadomo, że biegle władała kilkoma językami i miała szerokie zainteresowania.

Wstąpiła w związek małżeński z  Konstantym Kajetanem Belejowskim – sekretarzem Wydziału Cywilnego Komisji Rządowej Sprawiedliwości (1839–1842),  sekretarzem Dziesiątego Warszawskiego Departamentu Rządzącego Senatu (1843–1847), tytułowanego asesorem trybunału, referentem w Wydziale Cywilnym Komisji Rządowej Sprawiedliwości (1850–1851), sędzią do szczególnych poruczeń tamże. 
Konstanty zmarł w 1858 roku. Małżonkowie nie mieli dzieci.

Joanna z Pomianowskich Belejowska nie była jednak  tylko żoną swojego męża.

Była cenioną pisarką oraz tłumaczką z angielskiego i francuskiego.
W 1858 roku Wydawnictwo Gebethner i Wolff wydało jej wybór modlitw pt. „Panie wysłuchaj modlitwę moją”


Jak podawała prasa ” zbiór modłów ułożony przez znaną w literaturze panią J. Belejowską, zaleca się nadewszystko doborem czerpniętym z najznakomitszych tego rodzajów wydań, jaki tj: X. Dunina, Mętlewicza, Hoffmanowej i wielu innych; zebraniem trafnem których pani Belejowska wielką zrobiła przysługę. Zbiór powyższy zadowolić może wszelkie wymagania; wydanie staranne zaleca się przy tem taniością. DO xiążki tej dołączony został bardzo trafny wizerunek X. Benjamina Szymańskiego, biskupa djecezji Podlaskiej”

O jej wszechstronnych zainteresowaniach świadczą tematy, które podejmowała w swoich utworach: napisała m.in. krótką biografię Abd el-Kadera (Algierczyka, który przybył do Francji), opracowanie „Grafologia. Nauka poznawania charakteru człowieka z jego pisma”. W ramach Biblioteki dla młodocianego wieku, której była redaktorką,  wydała kilka tomów utworów własnych oraz tłumaczonych z języków obcych. Była autorką publikacji „Magja naturalna, czyli sposób dokonywania za pomocą optyki, różnych doświadczeń, sztuk, dziwów, a nawet ukazywania duchów, opisany popularnie naukowo”,

Joanna z Pomianowskich Belejowska była wybitną tłumaczką z angielskiego, francuskiego i niemieckiego.
Jej tłumaczenia z różnych dziedzin zyskały uznanie wśród czytelników i pisała o nich prasa:
„Przy tej zręczności przypominamy czytelnikom, że od roku ekonomiczna literatura nasza została w całem tego wyrazu znaczeniu wzbogaconą starannym przekładem „Przewodnika Ekonomji Politycznej”, który Baudrillartowi zyskał pierwszą w akademii francuzkiej nagrodę. Tłómaczenie przez J. Belejowską dokonane, nie pozostawia nic do życzenia, i o wiele przewyższa niejeden z przekładów dzieł ekonomicznych, zrobionych u nas dotychczas”.

Była też tłumaczką historii Kościoła. Przetłumaczyła z francuskiego dwutomowe dzieło Jeana Josepha Gaume pt. „Dzieje życia rodzinnego wszystkich starożytnych i tegoczesnych ludów czyli Wpływ chrystyanizmu na stosunki rodzinne” a z niemieckiego kilkutomową „Historyę powszechną Kościoła” Johanna Alzogi

Nie stroniła też od translacji dzieł znanych powieściopisarzy. Ma na swoim koncie przekłady Jangady, Kerabana Upartego, Dramatu w Meksyku Juliusza Verne’a, Jako pierwsza przełożyła na język polski „Tajemniczą wyspę”.

Zgodnie z XIX wiecznymi trendami tłumaczenia Belejowskiej są skrótami i adaptacjami.

Niektóre przekłady Joanny Belejowskiej:
Abdallah czyli Czterolistna koniczyna : powieść arabska Edwarda Laboulaye
– Iskra. Komedyja w 1-ym akcie z francuzk[iego] Edwarda Paillerona
W pośród fal morskich : podróż podwodna uczonego Trinitusa i jego towarzyszy ułożona według dziennika pisanego na pokładzie „Błyskawicy” przez Aristedesa Roger
Rady i przestrogi dla młodzieńców – Karol de Sainte-Foi
– Miss Tommy – Dinah Maria Mulock Craik,
– Kobieta – Fernand de Girodon-Pralon,
– Wymarzony ideał – Victor Fournel
– Jak bywa w życiu – Albert Delpit
– Wygnańcy w lesie – Mayne Reid
– Wdzięczność murzyna – Miss Edgeworth – wolny przekład
– W pałacu i w chatce – Auerbach

Swoje felietony i opowiadania publikowała w wielu czasopismach, m.in. w Tygodniku Mód i Powieści, w którym była faktyczną redaktorką naczelną, chociaż nominalnie był nim Jan Kanty Gregorowicz.

Joanna Belejowska prowadziła korespondencję po polsku i francusku z Józefem Ignacym Kraszewskim. W swych listach wielokrotnie wyrażała swój szacunek i uznanie dla pisarza. Przesyłała mu także życzenia imieninowe i świąteczne.

Fragment listu Joanny Belejowskiej do Józefa Ignacego Kraszewskiego

 

Mimo rozlicznych zajęć, aktywnie włączała się w działalność charytatywną – m.in. kwestowała przy Grobach Pańskich w kościołach warszawskich.
Joanna Belejowska przez rodzinę swojej matki spokrewniona była z Korzybskimi. Być może w ich gościnnym domu tłumaczka postanowiła spędzić jesień życia. W prowincjonalnych dworach często mieszkali tzw. rezydenci – członkowie dalekiej rodziny czy przyjaciele. 5 października 1904 roku w Wilczyskach zakończyła swoje życie i tu została pochowana.


Jej grób zaniedbany i zniszczony znajduje się tuż przy okazałym grobowcu Korzybskich. Jeszcze kilka lat temu nagrobek stał, dziś niestety niszczeje i porasta zielskiem.
Razem z nim we wspólnym grobie spoczywa Kazimierz Skrodzki – syn Ludwika i Anny z Pomianowskich. Prawdopodobnie był kuzynem lub dalszym krewnym Joanny.
Może to ostatnia szansa by ocalić od zapomnienia Joannę z Pomianowskich Belejowską – pisarkę i tłumaczkę. Grób niszczeje i być może za kilka lat przestanie istnieć, a jego miejsce zajmie nagrobek z chińskiego marmuru…

Nagrobek Joanny Belejowskiej i Kazimierza Skurdzkiego. Płyta nagrobna Wiktorii Raczyńskiej w 2016 roku

 

Nagrobek Joanny Belejowskiej i Kazimierza Skurdzkiego. Płyta nagrobna Wiktorii Raczyńskiej w 2020 roku

 

Nagrobek Joanny Belejowskiej i Kazimierza Skurdzkiego. Płyta nagrobna Wiktorii Raczyńskiej w 2020 roku

 

Nagrobek Joanny Beleowskiej i Kazimierza Skurdzkiego. Płyta nagrobna Wiktorii Raczyńskiej w 2020 roku

 

 

3 Responses to Ocalić od zapomnienia – Joanna Belejowska – tłumaczka Verne’a

  • To niesamowite odkrycie! Od dzieciństwa (spędzonego w ziemi łukowskiej) jestem wielkim admiratorem twórczości Juliusza Verne’a, a „Tajemnicza wyspa”, którą po raz pierwszy przetłumaczyła na język polski właśnie Joanna Belejowska, to moja najbardziej ulubiona powieść tego autora. Nie miałem pojęcia, że Belejowska spoczywa na terenie powiatu łukowskiego! Jako założyciel i prezes Polskiego Towarzystwa Juliusza Verne’a (www.ptjv.pl) postuluję, żebyśmy podjęli inicjatywę uratowania nagrobka Belejowskiej. Chętnie napiszę w tej sprawie pismo do proboszcza zarządzającego cmentarzem w Wilczyskach. Możemy też zrobić zrzutkę wśród członków PTJV i zlecić jakiejś lokalnej firmie przynajmniej postawieniem z powrotem nagrobka na postument, bo na profesjonalną renowację potrzebne byłyby pokaźne fundusze.

  • Fajnie, że zebrałaś te wszystkie dane na temat Joanny Belejowskiej. Mam prośbę: mogła byś podać skąd pochodzi (z jakiej gazety) ten jej nekrolog (i jakiś link na egzemplarz skanu gazety)? Bo widzę, że można by było wtedy ustalić dokładną datę jej śmierci (na razie wiadomo tylko, że to była środa 1904… ale dokładny dzień można by ustalić po dacie wydania tej gazety). Dobra robota. Pozdrawiam 🙂

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.