Strona poświęcona Ziemi Łukowskiej

Wielka Wojna – wysiedlenia z powiatu łukowskiego

Gubernia tambowska. wikipedia.pl

W maju 1915 roku ruszyła ofensywa austro-niemiecka, która doprowadziła do przełamania frontu i do odwrotu Rosjan z Królestwa Polskiego. Wraz z wojskiem ewakuować miały się urzędy, instytucje, urzędnicy i ich rodziny. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów wywożone w głąb Rosji miały być też cenne pod względem państwowym i wszystko co mogłoby stać się zdobyczą dla wroga.
Ewakuacją została też objęta ludność cywilna.
Pierwsze deportacje odbywały się już w drugiej połowie 1914, a na masową skalę Polacy byli wywożeni w głąb Imperium od czerwca 1915 roku.
Początkowo ewakuowani byli urzędnicy, pracownicy instytucji oświatowych, banków, pracownicy wywożonych fabryk. Później masowo wywożono zwłaszcza ludność Kongresówki – mieszkańców guberni łomżyńskiej, płockiej, suwalskiej i lubelskiej.
Gubernator lubelski Ilja Sterlingow swoim obwieszczeniem z dnia 7 czerwca 1915 zarządził ewakuację. Straszono też ludność cywilną żołnierzami niemieckimi, którzy mieli grabić, gwałcić i palić wsie.

Ziemia Lubelska, 1915, R. 10, nr 171 z zasobów Biblioteki Cyfrowej WBP w Lublinie

Tymczasem to właśnie żołnierze rosyjscy otrzymali rozkaz pozostawiania po sobie pustej ziemi. Mieli palić i niszczyć wszystko, co mogłoby zostać wykorzystane przez nieprzyjaciela.
Ewakuacja ludności odbywała się tu na ogół według jednego schematu. Przed samym odejściem wojsk rosyjskich w danej miejscowości zjawiali się Kozacy, którzy wypędzali mieszkańców z ich domostw, podpalali zabudowania, a ludność pędzili przed sobą lub wywozili koleją. Niektórzy mieszkańcy uchodzili do lasów i tam czekali na odejście Rosjan.
Dla tych,którym nie udało się ukryć kresem tułaczki były m.in. gubernie mohylewska, kijowska, mińska, kałuska, twerska, moskiewska, tamborska, kazańska, penzeńska, tulska…

Gubernia mohylewska
www.wikipedia.pl

Bieżeńców opieką objął Centralny Komitet Obywatelski Królestwa Polskiego w Rosji i inne organizacje pomocowe.
Rolą CKO była m.in pomoc polskim jeńcom i wygnańcow, reprezentowanie interesów Polaków w Rosji i organizacja życia społecznego jednoczącego się państwa polskiego.

Niezwykle trudno dziś oszacować ilu mieszkańców powiatu łukowskiego zostało wygnanych ze swoich domów i trafiło wgłąb Rosji. Istnieją opracowania dotyczące guberni lubelskiej [1] [2], jednak nie obejmują one terenu powiatu łukowskiego, a jedynie 10 powiatów, które przed 1912 rokiem tworzyły tą gubernię.Wiadomo, że z guberni lubelskiej ewakuowano w sumie około 50 tysięcy osób

Na podstawie zachowanej w Archiwum Akt Nowych dokumentacji z zespołu Centralny Komitet Obywatelski Królestwa Polskiego [w Piotrogrodzie] podać można listę zaledwie kilkunastu uchodźców z powiatu łukowskiego

Nr karty Nazwisko i imię Domownicy Skąd pochodzi Obecny adres Data rejestracji Uwagi
Żona i rezydenci Dzieci Gmina lub Miasto Wieś lub Adres  
do lat 5 5-14 lat 14-17
250 Wyszyński Józef 2 2 3 Łuków Gubernia kałuska, powiat kozielski, Suchinicze 08.12.1915  
252 Karaskiewicz Helena 1 1 2   Gułów Adamów Gubernia twerska, powiat rżewski, Rżew 21.12.1915  
834 Makuła Józef 1 1 2 Wojcieszków Burzec Gubernia moskiewska, powiat podolski, Mołodja
CKO Schronisko
11.1.1915  
835 Kornas Józef 1 2   Gułów (wpisane Gułowo) Wojcieszków Gubernia moskiewska, powiat podolski, Mołodja
CKO Schronisko
11.1.1916  
836 Adamczuk Józef 1 1 Serokomla Charlejów (wpisane Karlejów) Gubernia moskiewska, powiat podolski, Mołodja
CKO Schronisko
11.1.1916  
837 Salamucha Wojciech 1 2 2 Gułów Wola Gułowska Gubernia moskiewska, powiat podolski, Mołodja
CKO Schronisko
11.1.1916  
838 Ponikowski Szymon 1 2 2 Syrokomla Gubernia moskiewska, powiat podolski, Mołodja
CKO Schronisko
11.1.1916 Syn Tomasza.
W lipcu 1917 roku – żołnierz armii czynnej transportu 36 armiejskiego korpusu
1819 Machnia Jan   Wojcieszków Burzec Gubernia moskiewska, powiat podolski, Mołodja
CKO Schronisko
10.12.1916  
3418 Grabowska Apolonja 2 1 3 1 stac. Łuków Gubernia twerska, powiat rżewski, Rżew, ul. Szosejna d. Kutukowa 15.1.1916  
3419 Smoleńska Klementyna 1 Wojcieszków Burzec Gubernia tamborska, powiat kozłowski, Kozłów ul. Odrzoliczba d. Stepanowa 10.1.1916  
3420 Bednarczyk Stanisław Dąbie Dąbie Gubernia twerska, powiat rżewski, Rżew 19.1.1916  
3421 Grabowski Stanisław 1 Łuków   Gubernia twerska, powiat rżewski, Rżew ul. Szosejna d. Kututowa 25.1.1916  
5253 Boryja Antoni Dąbie Dąbie Gubernia parczeńska, Bezsonówka 9.1.1916  
5255 Zaczek Ignacy
(Zowczak ?)
Gułów Wola Okrzejska Gubernia moskiewska, powiat podolski, Mołodja 16.1.1916  
5256 Piskorski Aleksander 1 2   Łuków   Gubernia moskiewska, powiat moskiewski, Schronisko CKO Bogorodek (?) 13.2.1916  
5257 Majtczak Józef 1 1 Łuków   Gubernia jarosławska,Dziatkowo, przystań d. Wachrowiejewa 30.1.1916  
6833 Gruszecka Bronisława 3 Krasusy   Gubernia tambowska, powiat lipecki, Lipeck, dom Kałmykowa 8.2.1916  
8036 Kowalska Helena Ciechomin Prawda Gubernia kazańska, powiat cywilski, Czwatczyki 9.3.1916  
8037 Mościcka Tekla Trzebieszów Szaniawy Poniaty Gubernia penzeńska, Bekmanowo 30.1.1916  
8616 Zientara Antoni Łuków   Gubernia kazańska, Jadryń 21.3.1916  
8617 Szulecka Aleksandra 1 2 Adamów Okrzeja (wpisane Orzeja) Gubernia tulska, powiat Jefrenów, stacja kolejowa 9.1.1916  
Kochańska Karolina siostra Adamów Okrzeja Gubernia tulska, powiat Jefrenów, stacja kolejowa 9.1.1916  
8819 Wasak Stanisław Gołąbki Cieżkowice Gubernia tulska, powiat bielawski, Bielów 29.4.1916  
8820 Ładny Feliks St. Łuków   Gubernia tulska, powiat bielawski, Bielów 30.4.1916  
8821 Fiedoruk Aleksy 1 2     st. Łuków   Gubernia tulska, powiat bielawski, Bielów, ul. Maleszna 3.5.1916  
8822 Wysokiński Józef Jakusze Grochówka Gubernia tulska, powiat bielawski, Bielów 28.4.1916  
9739 Szczygielski Jan         Ulan Ulan Tambów (jedzie do wsi Bolina) 10.2.1916  
9740 Chruscel Marjanna         Łuków (wpisane Łukowo)   Gubernia tambowska, powiat kozłowski, Kozłów 26.2.1916  
9741 Machnia Zofia 1 1 2 Adamów Gułów Pachatnyj Ugoł 4.3.1916  
11002 Kubiak Antoni Wojcieszków (wpisane Ojcieszków) Wola Rowińska Powiat Lipecki, Samowiec Wielki 13.5.1916  

Nazwiska osób, które w 1918 przez specjalne punkty zbiorcze m.in. w Wilnie, Dźwińsku, czy Baranowiczach chciały wrócić do kraju znaleźć można w prasie z tego okresu.

Nazwisko i imię Wiek Zawód Skąd wraca? Dokąd wraca Do kogo wraca Rok
Grunberg Szyja 43 szewc Wilno Adamów   1918
Matterman Chaim 42 ślusarz Wilno Adamów   1918
Srebro Berko 43 szewc Wilno Łuków   1918
Brzozowska Bronisława z dwojgiem dzieci     Dźwińsk Bronisławów, gmina Serokomla do ojca Konstantyna Szarzewskiego 1918
Warowny Franciszek     Dźwińsk Radoryż do ojca Antoniego Warownego 1918
Filipek Michał     Dźwińsk Harlejów gmina Serokomla   1918
Wrzosek Jan z żoną Teofilą 47   Baranowicze Zakępie, gm. Serokomla   1918
Edward Jan z żoną Matyldą i dwójką dzieci mąż 40 lat, żona 30   Baranowicze Józefów gm. Serokomla   1918
Kessnerowa z Diestechaftów Karolina z synem 40   Baranowicze Aleksandrów gm. Gołąbki   1918
Neumann Wilhelm z żoną Ludwiką mąż 55 lat, żona 50 właściciel ziemski Baranowicze Aleksandrów gm. Gołąbki   1918
Trif Mojżesz 40 krawiec Wilno do Adamowa   1918
Broniek Michał 26 parobek Baranowicze Nowinki do żony Feliksy 1918

Artykuł nie wyczerpuje w pełni tematu wysiedleń z ziemi łukowskiej w czasie I wojny światowej, a jedynie go sygnalizuje.

[1] Głaz Alicja; Ewakuacja ludności cywilnej z Lubelszczyzny latem 1915 r

[2] Dmitruk Stefan; Ewakuacja ludności z Królestwa Polskiego i zachodnich guberni Rosji podczas I wojny światowej

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.