Strona poświęcona Ziemi Łukowskiej

XIX-wieczne sadownictwo w powiecie łukowskim

 Sadownictwo było niegdyś ważną gałęzią rolnictwa. Sady owocowe w majątkach czy probostwach dostarczały nie tylko owoców na stół, ale też zapewniały, często niemały, dochód.
Największe ogrody owocowe liczyły nawet ponad 2000 drzewek, a w najbardziej liczących się, istniały szkółki zapewniające nowe gatunki i stałą wymianę starych drzew na nowe.
Zadbane sady były często pasją i dumą ziemian oraz księży, którzy sami często byli adeptami sadownictwa.
Majątki zatrudniały ogrodników. Niektórzy z nich byli samoukami, ale można było też znaleźć takich, którzy pobierali nauki i doświadczenie u tak znanej ogrodniczej rodziny Hoserów w Warszawie.Statystyczny opis sadów w powiecie łukowskim przedstawił ksiądz Ołtarzewski. Jego wzorcowa praca znalazła się w dwutygodniku Ogrodnik Polski w 1886.

Miejscowość i właściciel Domaszewnica, W. Gąsowska
Wielkość ogrodu owocowego i parku 6 m (300), 4 m par
Ilość drzew 2200 młodych i 60 starych
Gleba Sap w głębokości 2 metrów woda, nie w całym ogrodzie grunt jednakowy, stroną lepszy z podkładem gliny.Kładziono różne nawozy i dużo kompostu.
Korzyści jakie przynosi sad 100 rubli srebrnych, na swój użytek
Miejsce zbytu Na miejscu i w okolicznych miasteczkach Żydom
Gatunki drzew Bery, diuczesy, kalwile, saskie winiówki, renety złote i zielone, bursztynówki i gruchoty, renklody,mirabelki, węgierki francuskie i zwyczajne.
Park ładny, wysadzany różowymi kasztanami. Jodły, głogi, 50 winnych krzewów różnych odmian,brzoskwinie i morele.
Szkółka Jest 700 sztuk drzewek w szkółce. Zające w tym roku dużo szkody wyrządziły obgryzając korę na młodych drzewkach, z 3 stron obsmarowano gliną
Ogrodnik Marek Kędzierski w Łącku warszawskim u Furchmana (donacya). W Domaszewnicy od 10 lat
Ogrodzenie Sztachety. Od północy, wschodu i zachodu topolami zwyczajnymi i włoskimi
Uwagi Szklarnia zimna, porządnie utrzymana, niewielka. Wejście z salonu także szklanemi drzwiami opatrzone. Ogród wzorowo utrzymany, w nim kilka ładnych altanek na wzór szwajcarskich, w bliskości staw, pszczoły w kolorowych ulach, co wszystko oddziaływa na całość ogrodu
Miejscowość i właściciel Gąska, W. Mościcki
Wielkość ogrodu owocowego i parku 4 mor (300 pr)
Ilość drzew 400 przeważnie stare
Gleba Sap, blisko piasek, w połowie ogrodu czarnoziem i glina
Korzyści jakie przynosi sad 160 rubli srebrnych, na swój użytek
Miejsce zbytu Na miejscu i w okolicznych miasteczkach Żydom
Gatunki drzew Bery, diuczesy, kalwile, rapy, winiówki, sztetyny i różne śliwki. Gatunki ładne
Szkółka Było 1000 drzewek, zające prawie wszystko zniszczyły, tylko dziś szkielety sterczą.
Ogrodnik Obecnie nie ma ogrodnika
Ogrodzenie Topolami włoskimi i lipami obsadzony. Sztachety.
Uwagi W zaniedbaniu, ogrodzenie porozwalane, niegdyś było tu bardzo ładnie
Miejscowość i właściciel Jeleniec, Roman Dmochowski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 5 mor.
Ilość drzew 500
Gleba Sap, b. spód piasek ze żwirem, gliną ulepszono
Korzyści jakie przynosi sad 1800 rubli srebrnych i na swoją potrzebę
Miejsce zbytu Na miejscu i w okolicznych miasteczkach Żydom
Gatunki drzew Renety, szare, złote, rapy, winiówki, zorze, rożanki, muszkatułki zimowe,bursztynówki, wenetki, kalwile, gruchoty, bery, renklody, węgierki,10 krzewów winnych
Szkółka Jest 400 drzewek, co roku dosadza się 30
Ogrodnik An. Duczyński praktykował na prowincji
Ogrodzenie Parkan drewniany w słupy murowane z cegły, obsadzony topolami zwyczajnymi
Uwagi  
Miejscowość i właściciel Tuchowicz, Aleksy Hempel
Wielkość ogrodu owocowego i parku 4 morgi
Ilość drzew 500 starych
Gleba Sap ciężki na 1 ½ później piasek 1 ½ ł woda
Korzyści jakie przynosi sad 150 rubli srebrnych i na swoją potrzebę
Miejsce zbytu Żydzi wydzierżawiają
Gatunki drzew Aport, kalwiny, renety, sztetyny, saskie winiówki, duanny, sapieżanki
Szkółka Zaczęto po 40 sztuk rocznie dosadzać od pana Obrąpalskiego z Korytnicy
Ogrodnik Nazwisko niepamiętne, uczył się w Łazienkach, a następnie u Hosera
Ogrodzenie Sztachety, od północy włoskie topole.
Uwagi  
Miejscowość i właściciel Łuków, ksiądz dziekan Leopold Kurowski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 2 ½ morgi
Ilość drzew 500
Gleba Sap, piasek
Korzyści jakie przynosi sad 120 rubli srebrnych i na swoją potrzebę
Miejsce zbytu Żydzi
Gatunki drzew Różne odmiany
Szkółka Szkółka z 60ciu drzewek. Z różnych miejsc sprowadzonych
Ogrodnik Ksiądz sam jest amatorem i znawcą, czasowo wynajmuje do pomocy.
Ogrodzenie Sztachety i różne drzewa.
Uwagi Kilka okien inspektów z kwiatami. Winogrona, brzoskwnie itd.
Miejscowość i właściciel Sarnów, włościanin Zawadzki
Wielkość ogrodu owocowego i parku ½ morgi
Ilość drzew 60
Gleba Czarnoziem, piasek, glina pod spodem
Korzyści jakie przynosi sad 30 rubli srebrnych za owoce, 30 rubli srebrnych za szczepy
Miejsce zbytu Żydzi do dworu i włościanie
Gatunki drzew Bery, saskie winiówki, pargamutki, muszkatułki, różanki, zorze, gruchoty, rapy, renety, renklody, mirabele, francuskie węgierki, czereśnie różne
Szkółka 1000 drzewek
Ogrodnik Samouk
Ogrodzenie Parkan drewniany, od zachodu stodoły, od wschodu i północy lipy i świerki
Uwagi Pracowity. Godzien pochwały od Towarzystwa Ogr. dla zachęty innych
.
Miejscowość i właściciel Budziska, Jan Rudnicki
Wielkość ogrodu owocowego i parku 6 mor 300 pr
Ilość drzew Drzew starszych 1000 i młodszych 1000, wraz ze śliwami. Nadto znajduje się 1200 krzaków malin, dających ponad 80 garnców owocu. Truskawek wyborowych odmian 320 funt, zbywa od domowej potrzeby na sprzedaż, orzechów włoskich 9, amerykańskich 5, tureckich 7, zwyczajnych 200, czereśni 18, wiśni zwyczajnych 100, poziomki miesięczne na domową potrzebę, 12 brzoskwiń i 6 morel
Gleba Czarnoziem na 1 stopę, poniżej glina i piasek
Korzyści jakie przynosi sad Za owoc, winogrona, ogrodowiznę i siano z ogrodu, dochód stanowi 740 rubli srebrnych, wraz z domową potrzebą.
Miejsce zbytu Żydzi.
Gatunki drzew Jabłonie: Charlamowski, kalwila czerwona, kantówka, gdańska, kardynalska, królowa renet, krótkonóżka, oliwka, parmena szkarłatna, peping Ribstona, reneta szampańska, renetakaselska, Landsbergera, Szmidbergera, tyrolki, kosztele, różanka.
Grusze: Dobra szara, Jaśniepańska, Józefinka, Leon Greguar, Pani Trew, pstrągówka, pasówka, kalmarka, winsorka, Żołnierz rolnik, Madonny, 6 sapieżanek drzew dużych, przy urodzaju każde daje po 6 korcy wydatku.
Śliwy: Węgierki, Hr. Althana, węg. włoska, AnnaSPath
Krzewy: Gleditschia, Citisus Laburnum, Ailanthus, Spireje, Lonicera, Caprifolium zółte i pąsowe.
Tytoń Nicotiana (żółty)
Szkółka 1300 drzewek uszlachetnionych  i 2 pręty siewek, 1000 kasztanów młodych i szkółka róż piennych. Zrazy z różnych stron kraju były sprowadzane, rodzic bowiem obecnego właściciela był wielce zamiłowanym zwolennikiem sadownictwa.
Ogrodnik Stanisław Witkowski,  praktykował przy ogrodniku Rende – Francuzie w Rusinowie w Radomskiem u Wielhorskiego. Ogrodnik staranny, dobrze prowadzi winne krzewy. 40 lat pracuje w swym zawodzie
Ogrodzenie Sztachety. Od północy i zachodu osłonięty grabiną i leszczyną, od wschodubudynki i topole piramidalne.
Uwagi Szklarń nie ma, jednak bardzo wiele kwiatów przechowują zimą w pokojach i piwnicy. Od wjazdu przed mieszkaniem klomb, ubrany różnemi kwiatami i krzewami. W ogrodzie stoi jałowiec, około 30 stóp wysokości. Wina 200 krzewów różnych odmian, które na 7miu płotach trzcinowych, po 30 sążni długości mających, jest rozpięte.
Szkód włościanie nie robią, tylko miejscowa służba i te nie są wielkieW bliskości Budzisk, we wsi Sobieska włościanin Marek Kołodziejczyk sam szczepi i okulizuje, posiada mały ogródek
Miejscowość i właściciel Burzec, Leon Dmochowski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 6 mor, 300 pr. z kawałkiem dzikiego
Ilość drzew Rodzących wraz ze śliwami bez wiśni około 300 sztuk, Agrestu 200 i 6 sztuk sztamowe, porzeczek 200, malin 50
Gleba Żytnia klasy I-ej (czarna i glina), podłoże przepuszczalne. Ulepszono kompostami i nawozem
Korzyści jakie przynosi sad Za owoc z ogrodowizną, z użyciem dowowym 500 rubli srebrnych. Obliczono b. tanio, gdyż po takiej cenie w ostatnich latach sprzedał wino, aby nie dopuścić Żydów, którzy wiele szkody robią
Miejsce zbytu W miejscu i w Warszawie
Gatunki drzew Bursztówki ananasowe, kosztele, Porter, zorza północna, aport, renety szare, orleańskiej, karmelickie, złote sztetyny, renety paryskie białe, Rother Jungfernapfel, Belle du bois, Różanka Wichrowskiego, bera Dila, Napoleona, biała blanża, bonkreta letnia, diuszesa, wczesna, dobra szara, dobra Ludwika, jaśniepańska, bonkera WIliamsa, węgierki, renklody, Róż sztamowych 300 w 60-ciu odmianach spireje, bzy, riber aureum, Lonicera.
Z drzew: jodły białe, wyhodowane na miejscu, świerki, modrzewie, tuje, klony, jesiony, kasztany, akacje, lipy stare z których jedna ma 11 łokci obwodu a w koronie średnicy 48 stóptrzyma
Szkółka W szkółce jest około 1000 sztuk szczepionych na siewkach miejscowych. Zrazy od Hosera. Szkółka róż piennych, podkładki sprowadzano z nad Wisły, a oczka od ogrodników warszawskich a nawet z zagranicy były sprowadzane. Szkółka drzew dzikeich to: jesionów, kasztanów, akacji, klonów, brzóz, białej jodły, świerków i modrzewiu
Ogrodnik Jan Pieńkowski samouk był najpierw chłopcem ogrodowym w Radoryżu u Augusta Szydłowskiego, później tam jako ogrodnik, przez 18 lat, następnie w Burcu jest już rok 10-ty. Choć samouk, ale chętnie daje się nauczyć, amator kwiatów i drzew, staranny i pilny. Około warzyw mniej umiejętnie chodzić umie, ale na domową potrzebę nawet delikatnych jarzyn dostarcza, tak np. kardy, karczochy, szparagi, kalafiory, gruszki zaś miłosne solanum melongenum nie udały sie ani razu
Ogrodzenie Sztachety, za niemi rów obsadzony żywopłotem z wierzbiny, a drugi pas z żywopłotu ze zwykłego agrestu gęsto posadzonego. Od północy i wschodu osłonięty gęstą ścianą drzew dzikich.
Uwagi Szklarń nie ma, kwiaty zimują w pokoju wystawionym na operacyję słońca. Inspekta chłodne i ciepłe. Winnych krzewów rodzących 30, zbiera się z nich około 200 funtów gron w sprzyjającej porze. Odmiany różne wczesne: CHaselas,Blanche, Chrupka z liścmi pietruszkowymi – najpłodniejsza.
Szkód włościanie żadnych nie robią, od czasu jak Żydzi ogrodu nie wydzierżawiają. Ogród wzorowo utrzymany i starannie prowadzony, sam właściciel jest znawcą i wielkim miłośnikiem drzewek, a szczególniej róż piennych i tych prześliczne odmiany posiada
Miejscowość i właściciel Charlejów. Janina Barthold
Wielkość ogrodu owocowego i parku 6 mor., 300 pr w tym 2 starego, 1 zasadzony, 3 mają być zasadzone, już doły przygotowane na 1000 drzew
Ilość drzew 700 ze starymi
Gleba Czarnoziem 2-giej klasy, później glina
Korzyści jakie przynosi sad 200 i 100 za ogrodowiznę, wraz ze swoją potrzebą
Miejsce zbytu Żydzi
Gatunki drzew Różne odmiany: Sapieżanki, bery szare, złote, cytrynówki, jedwabnice,bonkrety, kalwiny, sztetyny, oliwki, kufle, wiakrówki, cukrowe jabłka, węgierki francuskie i zwyczajne
Szkółka 500 sztuk do sadzenia na jesieni przygotowano (w koronach), szkółka starannie utrzymana
Ogrodnik Franciszek Żukowski, praktykował u Hosera, 15 lat jest w miejcu
Ogrodzenie Sztachety i płot żerdziowy, od wschodu odkryty, od północy budynki od zachodu szpaler grabowy
Uwagi Sama właścicielka z zamiłowaniem zajmuje się ogródkiem, zysku dziś jeszcze on nie przynosi, gdyż znacznie powiększony został i nakładu potrzebuje, ale jest nadzieja, iż przy umiejętności i miłośnictwie właścicielki, korzyść w przyszłości dawać będzie
Miejscowość i właściciel Gułów, hrabia L. Krasiński, dzierżawi W. Buczkowski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 8 mor, 300 pr
Ilość drzew Jabłoni starych 70, średnich 67, młodych 72, grusz starych 55, średnich 69, młodych 62, śliw starych 95, średnich
Gleba Sap z bliskością wody, jeden łokieć na dole, glina spodem, a w górnym ¾ łokcia czarnoziemu a później piasek
Korzyści jakie przynosi sad 200 ze swoją potrzebą
Miejsce zbytu Żydzi wydzierżawiają
Gatunki drzew Różne odmiany, 4 morele, 6 brzoskwiń, 3 orzechy włoskie. Ze śliw są węgierki i mirabele
Szkółka 146 szczepów jabłoni, 190 grusz, 30 dziczek do uszlachetnienia, Zrazy z Ursynowa
Ogrodnik Franciszek Piskorski, samouk, obecnie odprawiony
Ogrodzenie Ostrokołem, olszyną i wierzbiną osłonięty. Ogród naokoło kanałem otoczony
Uwagi Drzewa w dolnym ogrodzie nie bardzo prosperują, gdyż w bliskości woda. Inspekta na domową potrzebę i 23 winnych krzewów.
Brak dobrego ogrodnika
Miejscowość i właściciel Gułowska Wola, ks. Franciszek Parafiński
Wielkość ogrodu owocowego i parku 2 morgi, 300 prętów
Ilość drzew 250 ze śliwami
Gleba Czarnoziem, glina, często piasek, kompostami użyźniono
Korzyści jakie przynosi sad 80 rubli srebrnych i 2 korce śliwek, 2 korce jabłek i 100 netto za warzywo
Miejsce zbytu Żydzi
Gatunki drzew Sztetyny, kalwiny, sapieżanki i innewęgierki, czereśnie, agrest, porzeczki. W tym roku wszystkie drzewa obficie obrodziły.
Szkółka 200 sztuk w szkółce dobrze utrzymanej
Ogrodnik Sam ksiądz proboszcz zajmuje się ogrodem, jako miłośnik sadownictwa.
Ogrodzenie Parkan drewniany i płot od północnego wschodu budowlami, z innych stron drzew
Uwagi 1 krzew winny

 

Miejscowość i właściciel Krzywda W. Szulc
Wielkość ogrodu owocowego i parku 2m 300 pr
Ilość drzew 200 drzew ze śliwami
Gleba Sap lekki, piasek blisko, a na 3 stopy woda, torf, szlam, glina dla użyźnienia
Korzyści jakie przynosi sad Wartość 100 rubli srebrnych na swoją potrzebę
Miejsce zbytu  
Gatunki drzew Zwyczajne odmiany, sapieżanki, baby, szetyny, kalwiny, węgierki, wiśnie, czereśnie
Szkółka 40, zraz z Żelechowa
Ogrodnik Jan Janczewski, samouk
Ogrodzenie Płot lipami i leszczyną osłonięty
Uwagi Grunt nieodpowiedni, piasek i blisko woda, drzewa raczeją, przy tym włościanie ogromne szkody wyrządzają (okolica złodziejska, najgorsza na całym Podlasiu), jednak właściciel nie traci nadziei i ma jeszcze pokopać rowy, a na wałach z wyrzuconej ziemi sadzić drzewka, użyźniwszy ziemię odpowiednio
Miejscowość i właściciel Lipiny Józef Płodowski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 18 m, 300pr z parkiem
Ilość drzew 260 drzew i paręset śliw
Gleba Czarnoziem, częścią gliną z piaskiem, kompostami doprawiono.
Korzyści jakie przynosi sad 300 rubli srebrnych, na swój użytek
Miejsce zbytu  
Gatunki drzew Bery, winiówki, pasówki, pomarańczówki, węgierki, sztetyny zimowe zielone, nabierają dojrzewając złotego koloru
Szkółka Szkółka b. mała
Ogrodnik Ogrodnik nie bardzo staranny i umiejętny, skoro ze 200 drzewek szczepionych, 2 tylko się przyjęły
Ogrodzenie Sztachety,a  częścią płot żerdziany. Szpaler z grabiny, wierzba i lipa osłaniają od wiatrów.
Uwagi 5 krzewów wina, 200 agrestu, 300 porzeczek, truskawki. W parku aleja ze świerków, lip i grabów. Sadzawka zarybiona
Miejscowość i właściciel Serokomla W. Kowalewski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 6 m, 240 pr. z kawałkiem parku
Ilość drzew 200 drzew starszych i 200 młodszych
Gleba Czarnoziemu 1 łokieć, później glina
Korzyści jakie przynosi sad 200 rubli srebrnych ze swoim użytkiem
Miejsce zbytu Sprzedaje się włościanom na miejscu
Gatunki drzew Różne ładne odmiany, jako to złote renety, oliwki, rajskie jabłka, malin mnóstwo
Szkółka 500 drzewek do sadzenia, 200 mniejszych. Z Burca i Poizdowa brane są zrazy. Szczepy od wielmożnej Szydłowskiej z Jagodnego
Ogrodnik Stanisław Kopyść praktykował w Burcu jako ogrodniczek, 9 lat w miejscu, staranny i pracowity
Ogrodzenie Od frontu ogrodzony parkanem, zresztą nie ogrodzony, tylko zasłonięty różnemi drzewami, a od północy ruiną ogromnego pałacu Scipionów
Uwagi W parku ogromne kasztany, świerki i lipy.Szparagarnia, truskawki na swoją potrzebę wystarczają. Szkód włościanie żadnych nie robią, chociaż ogrodzenia prawie nie ma, dwór wprawdzie kawałek za wsią. Niegdyś był tu wspaniały zamek Spipionów. Jak powiadają z cegły pochodzącej z jednego salonu, wystawiono owczarnię i oborę. Dziś są tylko piwnice, a w nich drugie piwnice i lochy b.długie.
Miejscowość i właściciel Radoryż, August Szydłowski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 5m 300 or owocowego parku z dziedzińcem
Ilość drzew 248 grusz i jabłoni, śliw 480, czereśni 45, renklod starych 20, moreli 5, 1 orzech włoski
Gleba Czarnoziem, glina spodem
Korzyści jakie przynosi sad Na swoją potrzebę przedstawia wartość 300 rubli
Miejsce zbytu  
Gatunki drzew Szlachetne odmiany. Czereśnie bardzo dorodne widziałem i obficie drzewa obrodziły. Cytryn dużych 22, a mniejszych 30. Cyprysów 8 po 7 łokci wysokich, a mniejszych 15, 2 tuje – drzewo duże, Gleditschia, 1 rajska jabłoń
Szkółka W szkółce 76 czereśni, 20 renklod, 185 grusz i jabłoni i ze 150 drzewek dzikich
Ogrodnik Antoni Szefczyk, samouczek, 10 lat był w miejscu, przedtem w Mysłowie
Ogrodzenie Parkan drewniany, od północnego wschodu topolami zwyczajnymi
Uwagi Szklarnia zimna, 100 dużych kamelij po 6 łokci wysokich dobrze utrzymanych, 2 duże granaty, 4 mniejsze, 4 myrty duże. Inspekty na swoją potrzebę. Krzewów winnych 40.
Miejscowość i właściciel Ruda, W. Bukowski
Wielkość ogrodu owocowego i parku 4 m
Ilość drzew 300 drzew
Gleba Piasek ¼ łokcia, potem glina
Korzyści jakie przynosi sad 150 ze swoją potrzebą
Miejsce zbytu Żydom
Gatunki drzew Bery, diuczesy, sztetyny, kalwiny, węgierki, renklody
Szkółka  
Ogrodnik Obecnie nie ma
Ogrodzenie Sztachety, osłonięty lipami i grabiną
Uwagi Dom na górze i część ogrodu, urządziwszy byłoby b. ładnie, gdyż b. odpowiednia pozycya
Miejscowość i właściciel Wola Okrzejska, Balbina Berenstein
Wielkość ogrodu owocowego i parku 4m 114 pr
Ilość drzew 400 rodzi, 200 posadzono, a 40 b. stare, 20 czereśni
Gleba Średniej klasy, sap lekki, piasek, na spodzie glina, miejscami glina
Korzyści jakie przynosi sad Na swój użytek, wartość 300 rubli
Miejsce zbytu  
Gatunki drzew Bery, winiówki, pasówki, sztetyny, kalwiny, jedwabnice, śliwki węgierki, dereń
Szkółka Szkółka z zasianych dziczek około 400 drzewek, zrazy z różnych stron są brane
Ogrodnik Paweł Sieklucki, u Kronenberga w Warszawie, 1-szy rok na miejscu
Ogrodzenie Parkan drewniany, z jednej strony woda ogradza, od północy lipy i topole piram, od zachodu lasek

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.